taal

Is een directrice wel een vrouwelijke directeur? Mannelijke varianten van zelfstandig naamwoorden kun je niet altijd zomaar doorvertalen naar een vrouwelijke variant. Waarom is dit en waar zitten precies de verschillen?

Vroeger las ik de Tina. Daarin stonden allerlei kostschoolverhalen waarin heuse directrices voorkwamen: gezette dames in mantelpak die de touwtjes strak in handen hadden. De matrones van de school. Als die het op hun heupen kregen, konden die arme leerlingetjes zich maar beter uit de voeten maken. 

Je mannetje staan?

Op de school van mijn kinderen staat ook een vrouw aan het hoofd. Maar niemand die haar een directrice noemt. En terecht. Want daarmee zou je deze vrouw tekort doen. Zij is namelijk geen figuur uit vervlogen tijden die dekselse meisjes in het gareel moet houden. Maar een moderne manager die op zakelijke wijze een school runt. Die leiding geeft aan een team van docenten. En die de ontwikkelingen in de onderwijswereld op slagvaardige wijze vertaalt naar de eigen bedrijfsvoering. Kortom, een vrouw in een functie die ertoe doet. Dus noemen we haar directeur. Waarom? Omdat ze haar mannetje staat? En is het erg dat we haar directeur noemen?

Het einde van de battle of the sexes?

Eigenlijk is het verdwijnen van expliciet vrouwelijke varianten van zelfstandig naamwoorden een prima ontwikkeling. Want laten we eerlijk zijn: doet het ertoe of een man of vrouw een bepaalde functie vervult? Anno 2012 gelukkig niet meer. En dus zijn zowel mannen als vrouwen minister, manager, docent, arts of adviseur. Of trainer, ICT’er of HRM’er. De battle of the sexes lijkt voorgoed voorbij.

Elektriciën of elektriciënne?

Mooie theorie, niet waar? Toch zijn er ook beroepen waarvoor de sekseneutrale vlieger niet op gaat. Typisch mannelijke of vrouwelijke beroepen. Zo zie ik een secretaresse nog niet zo snel in een secretaris veranderen - hoewel er natuurlijk wel vrouwelijke secretarissen zijn, maar dat is weer een heel ander verhaal. Ook zal ik niet één, twee, drie in de stoel van een schoonheidsspecialist kruipen. Er zijn banen waar mannen domweg te weinig aan te pas komen. Om diezelfde reden zullen de weinige technisch bekwame dames nooit timmervrouw, monteuse of elektriciënne worden genoemd. Deze zelfstandige naamwoorden laten zich moeilijk ombuigen tot één variant die voor beide geslachten geldt.

Geen lijn

En dan zijn er nog meer beroepen waar deze op zich plausibele theorie op stuk loopt. Om er een paar te noemen: schrijfster, advocate. Of maken die langzamerhand plaats voor sekseneutrale varianten als auteur en strafpleiter? Het lijkt nog niet zo makkelijk een patroon te ontdekken als het gaat om de vermannelijking van beroepsnamen. Valt er een lijn in dit proces te ontdekken? Ik ben benieuwd naar jullie input!


ellenkb1 Ellen klein Breukink is tekstschrijver, projectmanager en coach bij R&Z. Daarnaast adviseert ze organisaties over hun redactionele huisstijl. Ellen is kritisch taalgebruiker en deelt haar bevindingen over taal graag met anderen.

Reacties  

+2 #3 Guest 15-08-2015 20:05
Wat een flauwekul allemaal. Een directrice is gewoon een vrouwelijke directeur; niet meer en niet minder; net zoals een verkoopster gewoon een vrouwelijke verkoper is.
#2 Guest 18-09-2014 13:39
Helaas merk ik dat de neiging om sekseneutralite it na te streven in beroepsnamen meer geldt voor de 'hogere' beroepen (meer status, meer inkomen) dan voor de 'lagere'.
Het NRC bijvoorbeeld spreekt wel van 'schrijver' en 'cabaretier' als het Paulien Cornelisse betreft, maar schrijft verder over 'zwemsters' en 'danseressen'.
Zou Paulien als schrijver naar haar kapper Annemiek gaan? Of blijft dit gewoon een kapster?
In het colofon van De Groene Amsterdammer wordt Xandra Schutte als 'hoofdredacteur ' aangemerkt en verderop worden in datzelfde colofon twee meisjes als 'stagiaire' omschreven.
+1 #1 Guest 11-09-2014 10:11
Beste Ellen,

Ook ik denk al enige tijd over dit vraagstuk na.
In het kader van emancipatie zou je ook kunnen stellen dat als het er niet toe doet of het een man of vrouw doet een 'directrice' bij voorbeeld net zo serieus genomen dient te worden als een 'directeur'. Kijk daarvoor maar eens naar de Duitse taal en cultuur: daar is het heel gewoon en dienen beide seksen genoemd te worden in een schrijven dat beiden aangaat. Nu wil je niemand in NL voor de borst stuiten of zelf ook serieus genomen worden binnen je beroep. Aangezien de algemene tendens in Nederland is, dat voor vrouwen een mannelijke vorm wordt gebruikt, houd ik er bij een officieel schrijven aan vast. Dit met flinke tegenzin.

Reggie Voigtländer

beeldend kunstenares en in Nederland ook beeldend kunstenaar