piet met gardOuders met jonge kinderen zijn deze weken niet weg te slaan bij de schoorsteen. Steeds weer opnieuw zingen ze met hun kroost diezelfde, vaak oubollige, sinterklaasliedjes. Heel aandoenlijk allemaal, maar weet u als ouder waarover u zingt? Wat kunt u bijvoorbeeld in uw schoen verwachten als Sinterklaas het heeft over een gard?

'Vol verwachting klopt ons hart, wie de koek krijgt, wie de gard.' Een raadselachtige zin, die kinderen  - en veel volwassenen - vaak in al hun enthousiasme verkeerd zingen als ‘Wie de roe krijgt, wie de gard’. Niet wetende dat de beroemde frase uit ‘Zie de maan schijnt door de bomen’ een tegenstelling wil laten zien tussen wat je te wachten staat als je zoet bent geweest of een enorme etterbak. 

Kinderen aan het werk

Wij kennen het woord ‘gard’ niet. Ooit geweten wat je met een gard moet doen? Eieren kloppen? Vleesjus uit een zakje bereiden? Dat doe je met een garde. Bovendien, waarom zou je kinderen keukengerei cadeau doen op pakjesavond, de avond waar iedereen zo reikhalzend naar uit kijkt? Je moet wel een kinderhater zijn, wil je ze uitgerekend op het heerlijk avondje aan het werk zetten om een eiergerecht te maken. 

Intimiderende pinnen

Maar het vergt weinig voorstellingsvermogen om in te zien dat er toch wel enige gelijkenis is tussen een garde en … de roe. Die rare lange pinnen. Maakt niet uit of ze nu van roestvrij staal zijn of van takjes: ze zijn intimiderend. En dat is nu precies wat die akelige Sinterklaas vroeger met de kinderen wilde: angst aanjagen door met de roe te dreigen. Nare man. 

Gard of yard?

Een blik op Etymologiebank.nl laat de volgende verklaring van het woord ‘gard’ zien: ‘twijg, roede, tak, prikkel’. Iets verderop: ‘strafwerktuig, oudnederlands’. En wat blijkt? Gard en roede zijn oude lengtematen, verwant aan het Engelse ‘yard’ (en ongetwijfeld ook aan het Nederlandse ‘gaard’). Wat er verder nog wordt bijgezegd: ‘De garde of roede was ook een lengtemaat (…).De betekenis “klopper, keukengerei” is pas 20e-eeuws, terwijl de eerdere betekenissen inmiddels verouderd zijn.’     

Sinterklaas kapoentje

Klopper of strafwerktuig, een gard blijft een eigenaardig ding. Natuurlijk passend in het tijdsbeeld van vroeger, toen lijfstraffen op school nog heel gewoon waren en Sinterklaas vooral een pedagogische functie had. Kinderen die niet wilden luisteren, moesten maar voelen. De gard welteverstaan. Hadden ze het echt bont gemaakt, dan kwam de zak eraan te pas. Gatsamme, wat een rotfeest moet Sinterklaas vroeger zijn geweest. Geen wonder dat het jonge grut vroeger al vol overtuiging zong: ‘Sinterklaas kapoentje, gooi wat in mijn schoentje’. Een kapoen is een gesneden haan, een deugniet, een schurk. Aldus de Etymologiebank.

 

Reacties  

#1 Guest 16-09-2016 22:56
Als 12-jarige is mij verteld dat gard een Oudnederlands woord is voor een mattenklopper. (die wel wat weg heeft van een tweedimensional e garde)